Uçuk genellikle dudak, ağız ve burun delikleri çevresinde oluşan, "herpes simplex" adı verilen virüsün sebep olduğu bir hastalıktır.
Yapılan araştırmalar, dünya nüfusunun %80'inin yaşamları boyunca en az bir defa uçuk geçirdiğini göstermektedir. Günümüzde Türkiye'de her yıl 8 milyon kişinin uçuk nedeniyle sıkıntı ve acı çektiği tahmin edilmektedir.
- Uçuk çıkacak bölgede 0-24 saat önceden gıdıklanma, karıncalanma, kaşınma, yanma, sızlama hissedilir.
- Bunu o bölgenin kızarması, şişmesi ve içi sıvı dolu kabarcıkların ortaya çıkışı izler. Bu kabarcıklar konuşurken, gülerken, yiyip içerken acı verir.
- Kabarcıklar patlar ve ülserler oluşur. Bu en ağrılı dönemdir.
- Zamanla kuruyup çatlar, sızıntı yapar ve açılarak çirkin bir yara haline gelir.
- Kabuklanma başladığında küçülmeye başlar.
- İyileşme döneminde uçuk üstünde oluşan kabuk düşer, ardından kuru ve gergin bir doku oluşur.
Uçuk, ön belirtilerin görüldüğü süre ile açık yaranın kapanması süresi arasında bulaşıcıdır. Uçuğu olan bir kişinin kullandığı havlu, bardak, çatal, kaşık gibi eşyalarla ve uçuklu kişi ile öpüşme sonucu bulaşır. Yüzün diğer bölümlerine, göze ve vücudun vücuda (genital bölge gibi) bulaşmaması için uçuğa dokunulmamalıdır.
Dikkat, uçuk bulaşıcıdır!
Uçuk virüsü (herpes simplex) ile genellikle 0-5 yaş arasında tanışırız. Uçuğu olan aile bireylerinden birinin "sevgi dolu" öpücüğüyle uçuk virüsü vücuda girer. Çoğunlukla fark edilmeyen küçük kızarıklıklar şeklinde ortaya çıkar; ağız içi, diş etleri ve dudaklar (gingivostomatit) enfekte olur. Kimi hassas bünyelerde ise ciddi enfeksiyonlara yol açabilir. Tıbbi yayınlar arasında uçuklu bir kişiden bulaşan virüs sonucu yeni doğan ölümlerine ait vakalar bulunmaktadır.
- Uçuğa dokunulmamalıdır. Dokunulursa eller çok iyi yıkanmalıdır.
- Uçukluyken gözlere dokunmaktan kesinlikle kaçınılmalıdır. Bayanlar makyajlarını temizlerken dikkat etmelidir.
- Özellikle bebekler, çocuklar olmak üzere kimse öpülmemelidir, yakın temastan kaçınılmalıdır.
- Uçuklu insanın kullandığı havlu, bardak, çatal, kaşık gibi eşyalar ayrılmalıdır.
- Uçuk ve uçuk yarasının kabuğu ile oynanmamalıdır (bu yolla parmaklara uçuk virüsü bulaştırılır, aynı zamanda uçuk yarasına da diğer mikroplar bulaştırılmış olur).
Uçuğa neden olan "herpes simplex" virüsü vücuda girip ilk enfeksiyonuna sebep olduktan sonra o bölgeye yakın sinir düğümüne yerleşir. Uçuğun oluşmasını tetikleyen faktörler devreye girene, yani vücudun zayıf düştüğü ana kadar yerleştiği yerde kalır.
- Stres
- Ateş, soğuk algınlığı, grip
- Aşırı güneş ışınları ve ultraviyole ışınlar
- Hormonal değişimler (hamilelik, adet dönemi)
- Aşırı yorgunluk ve uykusuzluk
- Dişe yapılan müdahaleler (diş çekimi dolgu vb.)
- Diğer enfeksiyonlar
- Aşırı alkol
Öncelikle uçuğun nüksetmesine sebep olan durumlardan sakınmak gerekir.
- Strese bağlı olarak gelişiyor ise; stresimizi azaltacak gevşeme tekniklerini öğrenmek.
- Yorgunluk ve uykusuzluk sebep ise; dinlenmek ve iyi uyumak...
- Güneşe karşı dudaklar için koruyucu krem ya da yüksek koruma faktörlü güneş yağı kullanmak ve şapka ile yüzü güneşten korumak gerekir.
Alınan tüm önlemlere rağmen uçuk yine de nüksedebilir. Ön belirtiler (karıncalanma, kaşınma, yanma, sızlama) hissedildiğinde o noktaya kısa aralarla bir antiviral krem uygulamak gerekir. Uçuk ya hiç çıkmayacaktır ya da çıksa bile hafif seyredecektir.
Eğer bağışıklık sisteminiz zayıfsa veya sıklıkla uçuk geçiriyorsanız doktorunuzla görüşerek antiviral tabletlerden koruyucu olarak yararlanılabilinir.
Uçuktan uzak kalabilmek için sağlıklı beslenmek de önemlidir. Yapılan araştırmalar bazı yiyeceklerin uçuk oluşumunu azaltırken, bazılarının da uçuğun tekrarlanmasını kolaylaştırdığını göstermektedir. Araştırmacılar, diyet yapanlarda uçuk virüsünün harekete geçmemesi için "lisin" içeren besinleri almalarını, "arjinin" içeren besin maddelerinden de uzak durmalarını önermektedir. Bu amaçla diyetlerde lisin içeren tavuk, patates, süt, bira mayası, fasulye ve balık besinleri alınmalı; arjinin içeren çikolata, yer fıstığı, bira, üzüm, mısır gevreği gibi yiyeceklerden uzak kalınmalı.